In een aantal van mijn artikelen wordt gesproken over de “Blitzkrieg”. De term Blitzkrieg was echter geen officiële militaire benaming. In het strategische handboek van de Wehrmacht stond niet het concept dat Blitzkrieg heette. De term Blitzkrieg kwam vóór 1939 zeer sporadisch voor in Duitse militaire publicaties.
De militaire bepalingen van het verdrag van Versailles werden door het Duitse leger in de twintiger jaren niet erkend en al gedeeltelijk omzeild. Hoewel het verdrag Duitsland verbood om tanks te bezitten, werd er geëxperimenteerd met lichte, snelle tanks. Bij Heinz Guderian en Erich von Manstein groeide het idee om Panzerdivisionen te vormen en later de Blitzkrieg mogelijk te maken.
Over de methode was dus al lang nagedacht. De militaire successen in Polen, Nederland, België en Frankrijk waren gebaseerd op een combinatie van:
- geconcentreerde inzet van pantserdivisies
- snelle doorbraken
- gemotoriseerde infanterie
- nauwe samenwerking tussen grondtroepen en luchtmacht
- commandovoering op hoog tempo
- het omzeilen van vijandelijke posities
- diepe penetratie achter de vijandelijke linies
- omsingeling en vernietiging van vijandelijke legers
De Duitsers voerden daadwerkelijk zeer mobiele operaties uit die een enorme snelheid en operationele verrassing opleverden.
De term Blitzkrieg werd vooral door de Amerikaanse en Britse pers populair gemaakt na de Duitse successen in Polen, Nederland, België en Frankrijk. De term werd al gebruikt in september 1939. Na de val van Frankrijk werd de Blitzkrieg een synoniem voor de Duitse manier van oorlog voeren.
Goebbels maakte dankbaar gebruik van de term Blitzkrieg. Dat paste heel goed bij het beeld van de Wehrmacht als een vrijwel onverslaanbare moderne oorlogsmachine. Maar hij was niet de bedenker. Ook Hitler zelf heeft het woord Blitzkrieg nooit gebruikt.
De Duitse overwinning in Frankrijk was niet het resultaat van een vooraf opgezet strategisch plan. De operationele planning, ervaring, initiatief van de commandanten, verkeerde inschattingen van de geallieerden en een flinke dosis geluk gaven de doorslag.
De Duitse operatie heette Aufmarschanweisung Nr. 4 Fall Gelb en het plan leek op het plan dat Duitsland in 1914 had gebruikt. Maar dat plan veranderde meerdere keren. Vooral na het neerstorten van een Duits vliegtuig met aan boord een deel van de plannen, werd het plan opnieuw bekeken.
Erich von Manstein vond het oorspronkelijke plan geen goed idee en kwam met een andere opzet:
- in het noorden België en Nederland aanvallen
- de geallieerden zullen dan hun beste troepen naar België sturen
- de werkelijke Duitse hoofdmacht gaat door de Ardennen
- steek de Maas over bij Sedan en ga dan razendsnel naar het westen
- snij zodoende de Britse, Franse en Belgische legers af van hun bevoorrading en van de rest van Frankrijk
De Fransen hadden berekend dat de Duitsers negen tot tien dagen nodig zouden hebben om door de Ardennen de Maas te bereiken. De Duitsers hadden door oefeningen gerekend op 60 uur. Heinz Guderian slaagde er in om de hele operatie in 57 uur te voltooien.
Toen de Duitse tanks eenmaal over de Maas waren, ontstond er iets wat tegenwoordig vaak met Blitzkrieg wordt aangeduid:
Heinz Guderian en Erwin Rommel rukten met hun tanks zo snel mogelijk op naar het westen, zelfs geen gehoor gevend aan directe bevelen om te stoppen. Het Duitse opperbevel stond voor een voldongen feit en begon met tegenzin toe te geven dat het nemen van wat meer risico gerechtvaardigd leek.
De Duitse pantserdivisies gingen veel te snel voor de Franse verdediging en er ontstond eigenlijk een race naar de kanaalkust. De Duitse pantsercommandanten wilden blijven doorrijden. Niet consolideren, niet wachten op de infanterie en geen nieuwe verdedigingslinie opbouwen.
De Duitsers bereikten uiteindelijk de kanaalkust en sneden daarmee de Britse Expeditionary Force, het Belgische leger en een groot deel van het Franse leger af. Toch wilde Hitler dat er gewacht zou worden op de infanterie via zijn Haltbefehl. Dit oponthoud leidde uiteindelijk tot de evacuatie van de geallieerde eenheden bij Duinkerken.
Het Duitse succes ging uit van de veronderstelling van een snelle ineenstorting van de vijand:
- de doorbraak gerealiseerd door een smal front er van uitgaande dat de vijand niet in staat zal zijn om de oprukkende troepen af te snijden
- geen inzet van grote hoeveelheden infanterie
- de logistiek is gericht op brandstofvoorziening van de gemechaniseerde eenheden
- de oprukkende pantsereenheden maken zich niet druk om tegenaanvallen; de vijand is immers in totale verwarring
- eigen initiatief van commandanten
- een behoorlijke hoeveelheid geluk
Een echte Blitzkrieg is een bijzonder riskante onderneming. Alles hangt af of de vijand in elkaar zal storten. Is dit niet het geval en is de vijand in staat om de aanvallen af te slaan, dan gaan de aanvallende eenheden reddeloos verloren. De Blitzkrieg werd dan ook door de Duitsers als algemene tactiek afgewezen.
Wat van belang is bij de Blitzkrieg is dat de Nederlandse strijdkrachten totaal niet voorbereid waren op een oorlog met Duitsland. De manschappen waren niet getraind en de militaire uitrusting was eigenlijk nog gelijk aan die van de Eerste Wereldoorlog. Nederland was immers neutraal en dacht de Duitse aanvalsdrift te kunnen ontlopen. Dat geldt ook voor de aanval op Rusland. Stalin dacht dat het Molotov – Van Ribbentrop verdrag bepalend was voor de verhouding tussen Rusland en Duitsland en verwachtte geen Duitse agressie. Ook hier was de Russische strijdmacht niet berekend op een aanval van een Duitse geoliede oorlogsmachine. De Duitsers vonden dus in bijna alle gevallen een tegenstander die niet in staat was (in eerste instantie) om tegenstand te bieden. Om die reden konden de Duitsers dan ook razendsnel successen boeken.
De echte Duitse kracht in 1940 was beduidend minder “Blitzkrieg” dan gedacht. In 1941 bij operatie Barbarossa, de aanval op Rusland, werd initieel dezelfde oorlogsvoering op veel grotere schaal toegepast. In het begin lukte dat ook spectaculair. Maar uiteindelijk liep het vast door een haperende logistiek die de troepen niet bij kon houden, de barre weersomstandigheden en de ongelofelijke veerkracht van het Russische leger.
Bronvermelding:
Wikipedia – de Blitzkrieg